Box 3 (sparen en beleggen)

Heffing over het voordeel uit sparen en beleggen op basis van de rendementsgrondslag (bezittingen minus schulden) boven het heffingvrije vermogen. Na de Hoge Raad-arresten over het forfaitaire stelsel geldt rechtsherstel wanneer het werkelijke rendement lager is dan het forfaitaire rendement.

Kernregels

Element	Waarde	Grondslag
Heffingvrij vermogen	€ 59.357 (2026, jaarlijks vastgesteld)	art. 5.5 Wet IB 2001
Forfait banktegoeden	1,28% (2026, voorlopig; definitief begin 2027)	art. 5.2 lid 2 Wet IB 2001
Forfait overige bezittingen	6,00% (2026, bij aanvang van het jaar vastgesteld)	art. 5.2 lid 2 Wet IB 2001
Forfait schulden	2,70% (2026, voorlopig; definitief begin 2027)	art. 5.2 lid 2 Wet IB 2001
Schuldendrempel	€ 3.800 (alleenstaanden) / € 7.600 (fiscale partners gezamenlijk)	art. 5.3 lid 3 onderdeel f Wet IB 2001
Tarief box 3	36%	art. 2.13 Wet IB 2001

(wettekst geldend per 2026)

Van stelselschending naar tegenbewijsregeling

In HR 14 juni 2019, ECLI:NL:HR:2019:816, oordeelde de Hoge Raad dat de heffing voor 2013 en 2014 op stelselniveau in strijd is met art. 1 Eerste Protocol EVRM indien het nominale, zonder veel risico haalbare rendement lager is dan 1,2 procent, maar dat de rechter daarin niet zelf mag voorzien behalve bij een individuele en buitensporige last. Het gelijktijdige arrest ECLI:NL:HR:2019:817 bevestigt dat het door de wetgever voor die jaren verondersteld rendement van 4% op stelselniveau niet meer haalbaar was zonder veel risico te nemen, maar verklaart de cassatieberoepen van beide partijen ongegrond. In het Kerstarrest oordeelde de Hoge Raad vervolgens dat de heffing over 2017 en 2018 in strijd is met art. 1 Eerste Protocol EVRM in samenhang met art. 14 EVRM, en bood de Hoge Raad zelf rechtsherstel door aan te sluiten bij het werkelijk behaalde rendement (HR 24 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1963).

In HR 6 juni 2024, ECLI:NL:HR:2024:704, oordeelde de Hoge Raad dat ook de inmiddels ingevoerde Wet rechtsherstel box 3 dat gebrek niet wegneemt, met rechtsherstel tot gevolg; het gelijktijdige arrest ECLI:NL:HR:2024:1083 bevestigt dit oordeel, maar verklaart de cassatieberoepen van zowel de belanghebbende als de staatssecretaris ongegrond. De eveneens gelijktijdige zaak ECLI:NL:HR:2024:705 bevestigt het rechtsherstel voor zover het forfaitaire rendement het werkelijk behaalde rendement overtreft. Naar aanleiding hiervan is medio 2025 de Wet tegenbewijsregeling box 3 in werking getreden: wie aannemelijk maakt dat zijn werkelijke rendement, inclusief ongerealiseerde waardeontwikkelingen, lager is dan het forfaitaire, kan dat doen voor 2017 tot en met 2024 via het formulier Opgaaf werkelijk rendement (voor 2017 tot en met 2020 afhankelijk van de procespositie) en voor 2025 in de aangifte, waarna de heffing op het voordeligste bedrag wordt gebaseerd. Voor de structurele toekomst ligt de Wet werkelijk rendement box 3 voor: het wetsvoorstel is in februari 2026 door de Tweede Kamer aangenomen en beoogt per 2028 een heffing over het werkelijke rendement in te voeren, met onder meer een vermogensaanwasbenadering voor de meeste beleggingen.

Controleer in je dossier

Het heffingvrije vermogen (art. 5.5) en de forfaitpercentages (art. 5.2 lid 2) worden jaarlijks los van elkaar vastgesteld en in de praktijk vaak door elkaar gehaald.
De kwalificatie als banktegoed volgt de limitatieve opsomming van art. 5.2 lid 3, niet de economische gelijkenis met sparen.
Een schuld ter financiering van een persoonsgebonden aftrekpost telt zelf wél mee als schuld in box 3; alleen de aftrekpost-verplichting zelf is uitgesloten.
Bij overlijden en bij een minderjarig kind met eigen vermogen gelden eigen toerekeningsregels voor het werkelijke rendement.
Onderscheid belastingjaar, toegang en rechtsmiddel: het formulier Opgaaf werkelijk rendement is beschikbaar voor 2017 tot en met 2024, maar voor 2017 tot en met 2020 alleen wie tijdig bezwaar maakte of vóór 31 december 2025 om ambtshalve vermindering verzocht. Het formulier vervangt een tijdig bezwaar niet. Voor 2025 is er geen apart formulier: het werkelijk rendement geeft u door in de aangifte en de Belastingdienst past het voordeligste van forfait en werkelijk rendement toe.

Kernregels

Van stelselschending naar tegenbewijsregeling

Controleer in je dossier

Bronnen

Gerelateerde thema's

Verder zoeken in de kennisbank

Over deze themapagina